Kilit dallardaki çalışanlardan enflasyon isyanı

Dünyanın dört bir yanında nakliye, ulaşım ve güç üzere kesimlerde çalışan emekçiler, artan iş yükü ve enflasyona karşı daha yeterli fiyatlar ve çalışmalar şartları talep ediyor.

Pandemi, global tedarik zincirlerine ve çarkları şiddetli şartlar altında çalıştıran çalışanların omzuna gibisi görülmemiş bir yük bindirdi. Görünüşe nazaran pek birçok artık bu durumdan usanmış durumda.

Grev ve emekçi hareketlerindeki artış bilhassa mal, insan ve gücün taşınmasını içeren sanayileri zora sokabilir.

ABD’deki demiryolu ve liman çalışanlarından Avustralya’daki doğalgaz alanlarına, Peru’daki kamyon sürücülerinden Güney Kore’deki tersane çalışanlarına kadar global olarak birçok personel daha fazla fiyat talep ediyor. Bu talebin global olarak tetiklenmesinin en büyük sebebiyse yüksek enflasyon oranlarının fiyatları süratle eritmesi.

‘İŞVERENLER KRİZİ ÇALIŞANLARIN SIRTINA YÜKLEDİ’

Bloomberg’in haberine nazaran, tedarik zincirlerindeki işleyiş halihazırda dünya iktisadı için çok kritik ehemmiyete sahip olduğu için kelam konusu bölümlerde çalışan personeller önemli bir koza sahip. İş uyuşmazlıkları nedeniyle yaşanacak rastgele bir aksama sakinliği tetikleyebilir ve yükselen fiyatlara katkıda bulunabilir.

Birleşik Krallık’taki Sheffield Üniversitesi’nin İşletme Fakültesi’nde öğretim vazifelisi olan Katy Fox-Hodess, mevcut durumun nakliye ve lojistik alanındaki çalışanları işverenlere karşı koymaya teşvik ettiğini belirtiyor.

Küresel tedarik zincirlerinin pandemi üzere bir krizle başa çıkmak için düzenlenmediğini tabir eden Fox-Hodess, patronların krizi çalışanların sırtına yüklediğini vurguluyor.

ÜCRET-FİYAT SARMALINDAN TASA EDİLİYOR

Merkez bankalarıysa çalışanların çok fazla maaş almasından ve 1970’lerde olduğu üzere enflasyonu tırmandıran bir ücret-fiyat sarmalının başlamasından telaş ediyor. Lakin kelam konusu tasanın gerçekleşeceğine yönelik rastgele bir sinyal şimdi yok. Çünkü fiyat artışları genel olarak fiyatların gerisinde kalıyor ve örgütlü emeğin durumu o periyoda kıyasla çok daha zayıf.

Günümüzdeki enflasyon büyük oranda muhakkak darboğazlardan kaynaklanıyor ve bu kilit dallardaki emekçilerin huzursuzluğu fiyatlar üzerinde daha geniş dalgalanmalar yaratabilir. Örneğin, Norveç’in güç kesiminde çalışan çalışanların grev hazırlığı Avrupa’da doğalgaz piyasalarında sarsıntılara yol açmıştı.

Pandemi sonrasında tekrar dengelenmesi beklenen havayolu sanayisinde de talep artsa bile şirketlerin bunu karşılayamama riski mevcut. Çeşitli havayolu şirketlerindeki çalışanların greve gitmesi, işleyin sekteye uğramasını beraberinde getirebilir.

İşte global ekonomiyi sarsan personel huzursuzluklarının yaşandığı sıcak noktaların kimileri şu biçimde:

EN BÜYÜK HUZURSUZLUK ULAŞIMDA

Sendikaların Starbucks ve Amazon üzere şirketlerde hareketler düzenlemesiyle uzun müddettir düşüşte olan emekçi hareketlerinin uyanma belirtileri gösterdiği ABD’de en büyük uyuşmazlıkların bir kısmı ulaşım bölümünde yaşanıyor.

Bununla birlikte hırpalanmış tedarik zincirleri üzerinde malların hareketini felç edebilecek seviyede bir demiryolu grevi ihtimali mevcut.

Ülkenin en büyük demiryollarıyla iki yıl süren başarısız müzakerelerin akabinde ABD Lideri Joe Biden bu ay 115 bin personel ve patronları ortasındaki uyuşmazlığı çözmek için bir heyet oluşturdu. Şuranın ağustos ortasına kadar her iki taraf için de kabul edilebilir bir kontrat planı hazırlaması gerekiyor.

Cornell Üniversitesi’nde doçent olan Eli Friedman, çok sıkı bir işgücü piyasası olduğunu belirterek bu durumun personellerin kendilerini güçlü hissetmelerini sağladığını belirtiyor.

Üniversite, 2021’de ABD’de yaklaşık 140 bin çalışanın dahil olduğu 260 grev ve 5 lokavtı takip etti.

DÜNYA GREVLERLE SARSILIYOR

Öte yandan Birleşik Krallık’ta tren şoförleri 30 Temmuz’da greve gideceklerini dillendiriyor ve iki öbür ulaşım sendikası da gelecek hafta 24 saat grev yapmayı planlıyor. Lakin kelam konusu grevler sadece yolcuları etkilemeyecek. Dünyanın iki numaralı konteyner nakliye şirketi olan A.P. Moller-Maersk A/S bu hareketlerin yük hareketinde değerli bir kesintiye neden olacağı konusunda uyarıyor.

Kanada’da da demiryollarında grevler mevcut. Bununla birlikte on binlerce inşaat çalışanı de bu yazın başlarında işten ayrıldı. Mayısta duraklamalar nedeniyle 1,1 milyon iş günü kaybı yaşandı ve bu, Kasım 1997’den bu yana en yüksek aylık toplam oldu.

Birçok ülkede yüksek yakıt maliyetini protesto eden kamyon sürücüleri emekçi ayaklanmalarının ön saflarında yer aldı.

Peru’daki kamyoncular bu ay ülke çapında grev düzenliyor. Arjantin’de sürücülerin kurduğu barikatlar haziranda bir hafta sürdü ve yaklaşık 350 bin ton mahsulün taşınmasının gecikmesine yol açtı. Güney Afrika’da da sürücüler rekor seviyedeki yakıt fiyatlarına karşı yolları kapattı.

LİMANLAR PROTESTO ÜSLERİNE DÖNÜŞTÜ

ABD iktisadı gözlemcileri, en çok Batı yakasındaki 22 binden fazla liman personelinin dahil olduğu uyuşmazlıktan tasa duyuyor. Çalışanların kontratları temmuzda sona erdi ve yeni bir kontrat için müzakere ediyorlar. Her iki taraf da Amerika’nın ithalatının neredeyse yarısını oluşturan limanları kapatabilecek kesintilerden kaçınmak istediklerini söylüyor.

Bununla birlikte Kaliforniya’nın en işlek limanı olan Oakland Limanı geçen hafta kimi kapılarını ve terminallerini kapatmak zorunda kaldı. Kamyoncular 70 bin sürücüsü etkileyebilecek iş kanunu protesto etmek için erişimi engelledi.

Alman limanlarında geçen hafta düzenlenen iki günlük grev de nakliyeyi zora soktu. Avrupa’nın en büyük iktisadına ziyan veren nakliye darboğazları berbatlaştı.

Güney Kore’deyse tedarik zincirinde daralma yaşanırken gemi inşa sanayisinde siparişler arttı. Çalışanlar, Geoje kentindeki Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering Co.’yu birkaç haftadır protesto ediyor, maaşlarına yüzde 30 artırım ve iş yüklerinin hafifletilmesi talep ediyorlar. Aksiyonlar üç geminin üretimini ve piyasaya sürülmesini şimdiden geciktirdi. Güney Kore Devlet Lideri Yoon Suk-yeol’un bakanları sorunu çözmeye çağırdı. Bu hafta sonu itibariyle bir karara ulaşılacağı düşünülüyor.

HAVAYOLU ŞİRKETLERİNDE KAOS HAKİM

Hava ve demiryolu şirketleri pandemi periyodunda işgücü piyasalarındaki sıkışma nedeniyle çoktandır işçi kasveti yaşıyor ve iş uyuşmazlıkları Avrupa’nın seyahat kaosunu alevlendiriyor. Ryanair, EasyJet Plc ve SAS üzere havayolu şirketlerin programları grevler nedeniyle sekteye uğradı.

Fransa’daki Charles de Gaulle Havalimanı’ndaki bir grev de uçuşların iptal edilmesine neden oldu.

Normalde rahat olan Jamaika’da bile uçuş denetçileri 12 Mayıs’ta düşük fiyat ve uzun çalışma saatlerinden dolayı bir günlük grev düzenledi. Jamaika hava alanı kapatıldı ve 10 binden fazla kişinin seyahati aksadı.

ENERJİ KRİZİ

Norveç’teki petrol personellerinin grevi, Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle berbatlaşan Avrupa’daki arz düşüncelerine yeni bir darbe indirebilirdi. Uyuşmazlık hükümetin mecburî bir fiyat heyeti önermesiyle çözülmüştü.

Norveç Çalışma Bakanlığı tüm Avrupa’da önemli bir tesir yaratma potansiyeli taşıdığı gerekçesiyle greve müdahale etmekten öbür seçeneği olmadığını söylemişti. Grevin daha da alevlenmesi Norveç’in doğalgaz ihracatının yarısından fazlasını durdurabilirdi.

Dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğalgaz ihracatçılarından biri olan Avustralya’daysa, Shell Plc’nin ülkenin batısındaki üretim tesisinde personeller yürüttükleri aksiyonu 4 Ağustos’a kadar uzattı. Hareketler nedeniyle üretim aksadı ve global arz darlığı arttı.

Öte yandan, Güney Afrika kamu kuruluşu Eskom Holdings SOC Ltd.’deki emekçi kümeleri ülkedeki elektrik kesintilerini daha makûs hale getiren bir haftalık grevin akabinde enflasyona ayak uyduran bir fiyat artışı elde etti.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.